SQL Server ve SQL Raporlama Nedir? Veritabanı, Sorgu, Performans ve BI Rehberi

SQL Server nedir?

Microsoft relational database management system.
Database engine, tools ve cloud seçeneklerini ürün isimleriyle güncel doğrula.

Relational database nedir?

Table, row, column, primary key, foreign key.
Excel tablosu ile veritabanı farkı.

SQL nedir, T-SQL nedir?

Standard SQL ve SQL Server'ın T-SQL uzantısı.
DDL/DML/DQL kavramlarına giriş.

Database, schema ve object

Database → schema → table/view/procedure/function.
dbo şemasının ne olduğu.

Primary key ve foreign key

Uniqueness ve referential integrity.
Raporlama view'larında ilişki mantığı.

SELECT nasıl çalışır?

SELECT, FROM, WHERE, ORDER BY.
Production'da SELECT * alışkanlığının neden sorun olabileceği.

JOIN türleri

INNER, LEFT, RIGHT/FULL yüksek seviye.
Yanlış JOIN ile satır çoğaltma ve yanlış KPI riski.

GROUP BY ve aggregate

SUM, COUNT, AVG, MIN/MAX.
Granularity ve duplicate problemine dikkat.

CASE ve koşullu hesaplama

Durum mapping ve raporlama mantığı.

CTE ve subquery

Okunabilirlik ve karmaşık sorguyu bölme.
Recursive CTE'yi ayrı advanced içerik.

Window functions

ROW_NUMBER, RANK, LAG/LEAD, SUM OVER.
Raporlamada sıralama, önceki kayıt ve hareketli toplam.

STRING_AGG / STRING_SPLIT gibi yardımcı fonksiyonlar

Raporlama senaryolarında kullanım; SQL Server sürüm uygunluğunu doğrula.

View nedir?

Reusable query katmanı.
View'ı data snapshot sanmama.

Stored Procedure nedir?

Parametreli server-side işlem.
Raporlama vs transaction logic kullanım ayrımı.

Function nedir?

Scalar/table-valued function ve performans etkileri; advanced.

Temporary table ve table variable

Karmaşık rapor sorgularında ara sonuç.
Performans seçimini execution plan ile doğrulama.

Index nedir?

Clustered/nonclustered kavramlarına giriş.
Her kolona index eklemenin write/storage maliyeti.

Execution plan nedir?

Scan, seek, join operator ve estimated vs actual.
Sorgu optimizasyonunda ilk araçlardan biri.

SQL Server performans sorunları

Missing/unused index, blocking, bad plan, statistics, parameter sniffing, I/O.
Bir sorguyu hızlandırırken sistemi bütünüyle değerlendirme.

Blocking ve deadlock

Birbirinden farkı.
Transaction süresi ve uygun index etkisi.

Statistics

Optimizer'ın cardinality tahmini için rolü.
Bakım ve güncellik.

Database normalization

1NF/2NF/3NF'e giriş.
Analitik star schema ile OLTP normalization'ın farklı amaçları.

ERP verisini raporlama

Doğrudan production tables, vendor views, reporting DB, replica veya data warehouse seçenekleri.
ERP vendor desteğini bozmamak.

Raporlama view katmanı

Kolon isimlerini standardize, business logic merkezileştirme.
Power BI'a sade veri modeli sunma.

Data warehouse / data mart

OLTP ile analytics workload ayrımı.
Fact/dimension ve incremental load.

ETL / ELT

Kaynaklardan veriyi alma/dönüştürme/yükleme.
SQL Agent, SSIS, Power Query, Fabric gibi araçların senaryoya göre rolü.

SQL Server Agent

Job, schedule, backup/report refresh tasks.
Edition/hosting kısıtlarını güncel doğrula.

SQL Server backup

Full, differential, transaction log.
Recovery model ile RPO ilişkisi.

Recovery model

Simple, Full, Bulk-logged yüksek seviye.
Log backup gereksinimi.

Point-in-time restore

Transaction log zinciri ile belirli zamana dönüş.
Restore testinin önemi.

SQL Server güvenliği

Windows/Entra/SQL authentication seçeneklerinin güncel destek durumunu doğrula.
Login, user, database role, least privilege.

Service account

Dedicated service identity ve minimum yetki.
Parola/credential yönetimi.

Encryption

TLS in transit, TDE ve column-level seçeneklere giriş.
Edition/version özelliklerini doğrula.

Audit ve log

Login failures, permission changes, data access ihtiyacına göre audit.
KVKK/ISO bağlamında gereksiz tüm sorguları loglama yerine risk bazlı yaklaşım.

High availability

Failover Cluster Instance, Always On Availability Groups, log shipping gibi yaklaşımlara giriş.
Backup'ın HA ile aynı şey olmadığını vurgula.

SQL Server ve Power BI

Import/DirectQuery, views, query folding ve source performance.
Production DB'nin korunması.

Veri kalitesi

Duplicate, NULL, yanlış tarih, referential mismatch.
Teknik doğru sorgunun yanlış business KPI üretebileceği.

SQL rapor doğrulama

Örnek kayıt karşılaştırma, row count, reconciliation, kullanıcı acceptance.
KPI tanımının iş birimiyle imzalanması.

En sık yapılan hatalar

NOLOCK'u her sorguya körlemesine eklemek.
SELECT *.
Join key yanlışlığı.
Production üzerinde ağır rapor.
Backup var ama restore testi yok.
Sa hesabını uygulamalarda paylaşmak.

Pillar içerisinde önerilen karşılaştırma tabloları

SQL Server vs Excel
Table vs View
View vs Stored Procedure
INNER JOIN vs LEFT JOIN
Clustered vs Nonclustered Index
OLTP Database vs Data Warehouse
Backup vs High Availability
Import vs DirectQuery (SQL + Power BI)

Gerçek hayat senaryoları

ERP SQL view'larından Power BI dashboard besleme.
Satış ve operasyon tablolarını business key ile birleştirip KPI view oluşturma.
Yavaş rapor sorgusunda execution plan ve index analizi.
Transaction log backup ile düşük RPO ve point-in-time restore.
Production DB'yi yormamak için reporting replica/data mart mimarisi.

Sık sorulan sorular

SQL Server nedir?
T-SQL nedir?
Primary key nedir?
Foreign key nedir?
JOIN nedir?
LEFT JOIN ne işe yarar?
GROUP BY nedir?
CTE nedir?
Window function nedir?
View nedir?
Stored Procedure nedir?
Index nedir?
Execution Plan nedir?
SQL sorgusu neden yavaş?
Blocking nedir?
Deadlock nedir?
Recovery Model nedir?
Full Differential Log backup farkı nedir?
SQL Server Power BI'a bağlanır mı?
ERP veritabanından rapor almak güvenli mi?
NOLOCK güvenli mi?
SQL Server yedek nasıl test edilir?